Bartın'da ahşap mimarinin iki yüzü

Tarihi ahşap Bartın evleri Tanzimat Fermanı’ndan sonraki reformlardan etkilenen mimari özellikler taşımaktadır. Türkiye’de mimari açıdan çok az benzeri olan ahşap evler bir kenarda onarılırken, bir kenardan kaderine terk edilmiş durumda. Eski ahşap evlerin bazıları evsiz insanların sığınma yeri olmuş durumda. Tescilli 260 civarında ahşap evin bulunduğu Bartın'da birçok ahşap ev yıkılma ve yangın tehdidi altında. Bartın da tarihi evlerden 89'una proje yardımı, 25'i için de proje uygulama yardımında bulunuldu. Bartın’da turizm amaçlı restorasyonu tamamlanıp otel-restoran olarak hizmet veren bir konak var. Yine turizm amaçlı restorasyonu devam eden  3 tarihi ev mevcut. Bartın’da  16 tarihi ev de konaklama amacıyla restore edilmiş durumda.

VALİDEN ÖZELEŞTİRİ

Bartın Valisi İsa Küçük Bartın’da sivil mimarinin durumunu şu cümlelerle özetlemişdir “Safranbolu'da Mimariyi Geliştirme Anlayışı Çok Etkin Bir Biçimde Yaşatılırken Bartın Kendisine Özgü Ahşap Mimari Özelliklerini Yıkıp Fırınlarda Yakmıştır. Bu Duruma Verilecek Bir Cevap Var mı? Yoktur. Yani Safranbolu Bu Denli Korunmuşken Bartın Kendini Neden Yakmıştır?

200 YILLIK MALZEME

Bartın’da eski ahşap evlerinde 200 yıllık evler çam, gürgen, meşe malzemeler kullanılarak inşa edilmiş, daraba denilen bahçe çitleriyle çevrilmiş. Bartın evleri, Osmanlı Döneminin sivil mimari örneklerini sergileyen ve yakın tarihi özetleyen birer tablo gibidir. 1839 Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra uygulanan reformlar, kent dokusunu da etkilemiş; modernleşme süreci bina yapım yöntemleri, plan şeması, cephe tasarımı ve süsleme açısından batılı düşünceleri yansıtarak devam etmiştir. Art Nouveau ve Barok sanatlarını yansıtan Bartın Evleri; Genellikle iki katlı ve "Daraba" denilen ağaç çitlerle çevrili bahçe içindedir. Katlar ahşap-karkas olup, zemin katları taştır. "Gulluk" denilen giriş bölümü ile bahçelerdeki yürüme alanları kayrak taşlarla kaplıdır. Her bahçede taştan yapılmış bir kuyu bulunur. Geleneksel evler mümkün olduğunca çok pencerelidir. Bunlar, özgün giyotin pencereler olup, sadece merdiven ve cumbaları aydınlatanlar yuvarlak formludur. Pencereler arasında yer alan ve "Kuşluk" denilen silmeler tüm yapıyı kuşatmaktadır. Evlerin pencereleri, merdivenleri ve tavanları birer süsleme öğesidir. Bartın evlerinin en önemli bölümünü oluşturan iç mekanlardır. Evlere, iki kanatlı bir kapıdan, "Gulluk" bölümünden girilir. Bu bölüm, aynı zamanda üst katlara geçişi de sağlayan bir ara mekandır. Evler, bir sofa etrafında yer alan odalardan oluşur. Sofaya "Dışar", odalara ise "İçer" denilmektedir. Odalarda işlevsel özelliklere göre gömme olarak yapılmış "Yük Dolabı", "Hamam" ve "Ocak", Gulluk veya Mutfakta ise "Hergil Dolabı" bulunmaktadır. "Hum İçer" denilen Ocaklı odaları bulunan evler günümüze ulaşamamıştır.

ORJİNALLERİ KORUNMADI MAKETLERİ YAPILIYOR

Son yıllarda  Bartın’ın tarihi ahşap evleri, yapılan maketleri ile yeniden canlandırılıyor.  Mukavva ve ağaç kaplama malzemelerinden tarihi ahşap evlerin maketleri yapılıyor. 3000 yıllık tarihi geçmişi olan Bartın’da yıllardır yeterince korunamayan ahşap mimari maketlerde yaşatılmaya çalışılıyor. koruma bilincinin gelişmediği yıllarda Bartın’da  ahşap evler yakılarak ve yıkılarak yok edildiğinden mevcut yapılar  gelecek kuşaklara maketlerle aktarılıyor.

SAFRANBOLU NASIL KORUDU

Safranbolu Türkiye'de kent boyutunda koruma kavramının güzel bir örneğini veriyor.1975 yılının "Dünya Mirası Yılı" olmasından yola çıkılarak önce Safranbolu'da "Mimari Değerler Haftası" düzenlenmiş, bu çaba, daha sonra açılan "Safranbolu Evleri" sergileri ile desteklenmiş. Safranbolu için ilk koruma kararı 1976 yılında alınmış ve buna göre, planlı koruma sağlanıncaya kadar geçiş dönemi yapılaşma koşulları ortaya konmuş. Korunacak yapılar belirlenmiş, yol formunu yaratan öğelerin, yolların ve yol dokusunun, bahçe duvarlarının, doğal görüntünün korunması ve altyapı öğelerinin denetim altında tutulması öngörülmüş.  1985 yılında Taşınmaz Kültür Varlıkları Yüksek Kurulu'nca şehrin iki bölgesi, eski kışlık ve yazlık yerleşimler "Şehir ve Bağlar", "kentsel sit alanı" ilan edilerek bugün sayıları 1008'i bulan sivil mimarlık yapıtı ve anıt, koruma altına alınmış. İlçe merkezinde bulunan çoğu 18. ve 19. yüzyıllarda yapılmış yaklaşık 2000 evin 800'ü şimdi koruma kapsamında. Ancak, Bağlar bölgesinin ikinci dereceden sit alanı olarak kabul edilmesiyle çevresindeki bitek tarım alanlarının yapılaşmaya açılması ve daha önce en az 2000 m² olan parsel boyutunun 800 m²'ye indirilmesiyle yoğunluğun arttırılması, çevrenin korunması açısından zedeleyici olmuş. Yine aynı kararla, kentin koruma imar planının Belediyece yaptırılması ilkesi benimsenmiş. Böylece, hazırlatılan Safranbolu Koruma imar Planı ise 1991'de onaylanarak uygulamaya konmuş

G.Yavuzaslan

iOS ve Android uyumlu cihazlarınızdan Bartın'daki önemli gelişmelerden anında haberdar olun.


Anahtar Kelimeler:
Bartın Ahşap Ev
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Turgut 9 yıl önce

Sayın valim öncelikle mimarimize göstermiş olduğunuz ilgiden dolayı teşekkür ederim.
Sizinde söylediginiz gibi güzel bir safranbolu örnegi önümüzde.Evet doğru biz onlar kadar sahip çıkamadık evlerimize.arnavut kaldırımlı sokaklarımız vardı bizim onları eski diye hor görup attık. fakat is isten geçmis değıl.Bartın evlerinin tüm mımarı özellıklerı ünıversıte tarafından cıkartılır konu bilimsel olarak ele alınır.Beledıye ve mımarlarda bu mımarı ozellıklerı yasatacak şekılde planlamalar yaparsa bartın mımarısı gerı kazanılır.
Asıl sunu sormak lazım Resmı daırelerin planları neden bartın mımarısını yansıtmıyor.Neden okullarımız.hastanelerimiz.unıversıtemız.valilik bınamız.beledıyemiz bartının mımarı ozellıklerını taşımıyor.Bu resmi bınaların planlarını hazırlatıp vs onaylayanlar sizlersiniz.veya ınsaat planlarını onaylayıp kişilere izni veren de sizsiniz...
Belediye sadece yerel mimarıye uygun planları onaylar.Bu is hallolur.
Sulc i lisan ettiysek affola.