Yeni yılın bir ayını geride bırakıp içinde kışın en şiddetli ve soğuk günleriyle birlikte, baharın müjdecisi cemrelerinde bulunduğu Şubat ayına girdik.
Şubat ayına halk ağzında "Gücük Ayı" denir. Bu adlandırma tamamen ayın diğer aylara göre "kısa/küçük" kalmasından kaynaklıdır. Bazen "Deli Gücük" tabiri de kullanılır. Bunun sebebi de şubat ayında havaların çok değişken olması; biran açıkken aniden fırtına veya kara dönüşmesi nedeniyle "deli" sıfatı eklenir. Kısacası, hem kısa (gücük) hem de sağı solu belli olmayan (deli) bir ay olduğu için bu isim verilmiştir.
Dünyada en çok kullanılan takvim Gregoryen (Miladi) takvimdir Miladi takvim (Gregoryen takvimi), Roma İmparatoru Jül Sezar tarafından kabul edilen Jülyen takviminin yerine, Papa XIII. Gregorius tarafından yaptırılan bir takvim olup, tüm takvimlerin en az hatalı olanıdır. Ayların günlerinin eşit yapılması (365-366 sayısının paylaştırılması) takvim düzenine uymadığı için aylar 30 ve 31, gün olarak ayarlanmış.
Dünya’nın Güneş etrafındaki yörünge hareketini yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlaması sebebiyle oluşan zaman farkı ve bu farkın asırlar içerisindeki kümülatif etkileri ile söz konusu sapmanın hangi mekanizmalarla absorbe edileceği, konuyu öğrendiğim ilk günden itibaren zihnimde bir soru işareti teşkil etmekteydi. Üşenmedim, oturup araştırdım.
Şubat Ayı neden 28-29 gün sürüyor:
Roma İmparatoru Julius Caesar'ın (Jül Sezar) adının bir aya verilmesini ister.
O zamanlar “Quintilis" olan Temmuz ayının ismi "Julius" olarak değiştirilir.
Jül Sezar’dan sonra İmparator olan Augustus’da kendi adının bir aya verilmesini emreder. Bunun üzerine o gün ki adı “Sextilis” olan ayın adı, İmparator Augustus'un onuruna Augustus (Ağustos) olarak değiştirilir. İmparator Augustus, kendi adını taşıyan ayın Sezar'ın ayından kısa olmasını gururuna yediremediği için kendi adını taşıyan ayında 31gün sürmesini ister. O yıllarda yıl Mart ayında başlayıp, Şubat ayı yılın son ayı olup 29-30 gün sürermiş. Gök bilimciler çareyi Şubat'tan 1 gün alıp Ağustos'a eklemekte bulurlar. Böylece Şubat 28-29 güne inmiş olur. Bunun böyle olmadığını, o zamanki adıyla “Sextilis”(Ağustos) ayının İmparator Augustus tahta geçmeden öncede 31 gün olduğuna ilişkin bir çok belge ve kaynağa da rastladım.
Artık yıl;
Dünya, Güneş etrafındaki bir tam turunu yaklaşık 365 gün, 5 saat, 49 dakika, 12 saniyede tamamlıyor. Buda bir yıl 365,2421896… gün demek oluyor. 365 günden arta küsurat 4 yılda bir gün ettiğinden; yıl dört yılda bir 366 gün olur. Buna da artık yıl denir. Artık günler hesaplanmasaydı, takvim her yıl 5 saat, 49 dakika ve 12 saniye fazla sapma gösterirdi. Bu da yaklaşık 500 yıl sonra Aralık ayının yaz ortasına kaymasına neden olurdu!
.
Artık yıl hesabı:
Yılın artık yıl olması için üç aşamalı bir hesaplama yapmak gerekir.
1- Yılın artık yıl olması için tam olarak 4 de bölünmesi gerekir. Dörde bölünen yılların çoğu artık yıl olmakla birlikte hepsi artık yıl olmuyor.
2- İkinci aşamada dörde bölünen yıl 100'e tam bölünüyorsa artık yıl sayılmıyor.
3- Bununla birlikte eğer yıl 400'e tam olarak bölünebiliyorsa artık yıl sayılıyor.
Tüm bu ince hesaplar ve yapılan reformlarla yapılan artık yıl uygulamasıyla Miladi takvim doğru olmaya çok yaklaşıyor; ama hâlâ mükemmel değil. Halen küçük sapmaların yaklaşık 3226 yılda bir gün edeceği hesaplanıyor.
Yıl 2026, bir günlük sapmanın ortaya çıkmasına daha 1200 yıl var. İçinde bulunduğumuz Yapay Zeka, Robotif Bilim Çağında insan müdahalesine gerek kalmadan en karmaşık işlerin üstesinden gelmek mümkün. Bununda bir formülü mutlaka bulunacaktır.