Prof. Dr. Erdoğan Atmiş'in ÇED Halkın Katılımı Toplantısı konuşma metni

Abdipaşa Uluslararası Temizlik, Hijyen Ve Kozmetik Sanayicileri

İhtisas Organize Sanayi Bölgesi ÇED Halkın Katılımı Toplantısı Başkanlığına,

Abdipaşa Belediye Başkanlığı’nın hazırlamış olduğu ihtisas organize sanayi bölgesi projesi topluma hizmet etmek için yapılan iyi niyetli bir çalışmadır. Fakat bu tesiste kullanılacak hammaddeye, üretilecek ürünlere ve onların atıklarına bakıldığında bu projenin Abdipaşa, Kirazlıköprü Barajı ve Bartın için çeşitli risk ve tehlikeler taşıdığı görünmektedir. Bunları sizinle paylaşmak ve projede revizyon yapmanın kaçınılmaz bir zorunluluk olduğunu belirtmek istiyorum.

1. Prosesteki hammadde miktarıyla ürün miktarları arasında tersi yönde dağlar kadar fark vardır

Proje kapsamında yıllık 500 bin ton üretim planlanmaktadır. Bunun;

- %20’si yıllık 100 bin ton kapasite ile Endüstriyel Temizlik Kimyasalları Üretimi; sabun şampuan, saç kremi, saç spreyi, jöle, saç düzleştirme ve perma ürünleri, saç losyonları, saç boyaları, dezenfektan, kapalı alanlar için kokulu müstahzarlar ve koku gidericiler ile suni mumlar, cila, krem ve ovalama krem ve tozlar, uçucu yağlar, başka yerde sınıflandırılmamış diğer kimyasal ürünler (vakum tüpleri için emiciler, pirolinyitler, kazan taşı önleyici bileşikler, yağ emülsiyoncuları, dökümhanelerde kullanılan yardımcı kimyasal ürünler ve hazır bağlayıcılar vb.)

-%10’u yıllık 50 bin ton üretimle Ev Tipi Temizlik Ürünleri (Bulaşık deterjanları, Genel temizlik maddeleri, Kişisel bakım ürünleri),

%10’u da yıllık 50 bin ton üretimle Medikal ve Kozmetik Ürünler (Cilt bakım ürünleri, Medikal dezenfektanlar, Sabun ve kozmetik, Parfüm ve koku verici diğer sıvı ürün, manikür/pedikür müstahzarı, güneş koruyucu ürünler, dudak ve göz makyajı ürünü, banyo tuzu, kozmetik veya kişisel bakım amaçlı pudra, sabun ve organik yüzey aktif müstahzarı, deodorant.

-Geri kalan %60’lık yani yıllık 300 bin tonluk üretim ise şu ürünlerdir; Özel Uygulamalar (Teknoloji ve Yazılım destekli sistemler), Endüstriyel Temizlik Ekipmanları ve Sarf Malzemeleri Üretimi (Çift kovalı presler, Plastik kovalar, fırçalar, faraşlar, saplar vb, Mop aparatları ve çöp kovaları, Temizlik bezleri ve mopları, Çöp torbaları, Temizlik kağıtları, Saniter alan ekipmanları), Endüstriyel Temizlik Makineleri ve Yardımcı Üretim Makineleri Üretimi (Vakum makineleri, Temizlik otomatları) gibi malzemeler.

Endüstriyel temizlik kimyasalları için kullanılacak hammaddeler şöyledir; Tablo 1’deki genel temizlik-yüzey temizleyici üretimi için 427,5 ton/yıl su ve kimyasal, Tablo2’deki Halı temizleyici ve leke sökücü üretimi için 158 ton/yıl su ve kimyasal, Tablo 3’teki dezenfeksiyon ve hastane hijyen malzemesi üretimi için 392 ton su ve kimyasal kullanılacaktır. Yani endüstriyel temizlik kimyasalları üretiminde toplam 977,5 ton su ve kimyasal kullanılacağı anlaşılmaktadır. Sayfa 33’te Endüstriyel temizlik kimyasalları üretiminin yılda 100.000 ton olacağı belirtilmiştir. Bu durumda yılda toplam 977,5 ton malzeme koyduğunuz bir üretim sürecinden nasıl yılda 100.000 ton ürün üreteceksiniz? Bir madde yoktan var, vardan yok edilebilir mi? Üretim yapılacağı söylenen yıllık toplam 100.000 tonun 99 bin tonu nereden sağlanacaktır? Buradan Tablo 1’den Tablo 3’ya kadar verilen kimyasalların toplamı 1/100 oranında gösterilerek tesisin çevresel ve sağlık üzerindeki etkileri gizlenmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır.

Aynı durum diğer iki üretim tipi için de geçerlidir. Ev tipi temizlik ürünleri için kullanılacak hammaddeler şöyledir; Tablo4 de yer alan bulaşık deterjanı için 427,5 ton/yıl su ve kimyasal, Tablo5 de yer alan çamaşır suyu için 158 ton/yıl su ve kimyasal, ve Tablo6’daki cam temizleyici üretimi için 392 ton/yıl su ve kimyasal kullanılacaktır. Yılda 392 ton hammadde kullanılacak bir proseste 50 bin ton üretimin nasıl yapılaktır? Hammadde miktarının ürün miktarını karşılama oranı sadece%0,78’dir.

Medikal ve Kozmetik Ürünler’de ise sabun üretimi için 26,3 yıl/ton, cilt bakım ürünleri için 28,8 ton/yıl olmak üzere yılda 55,1 ton kimyasal malzeme kullanılacaktır. Yılda 50 bin ton ürün üretilecek proseste 55,1 ton hammadde kullanılması mümkün müdür? Burada da hammadde miktarının ürün miktarını karşılama oranı sadece ve sadece %0,11’dir.

2. Çok sayıda kimyasal hammadde ve ürün içeren projede arıtma tesisi yoktur

Atıklarla ilgili 56. Sayfada Atıkların birbirlerinden ayrı olarak, tank ve konteynerler içerisinde depolanmasından bahsediyor. Fakat bu kadar büyük bir sanayi bölgesinde herhangi bir arıtma tesisinden bahsedilmiyor. Oysa buradaki üretim sürecinde tepkimeye girecek izopropil alkol, etil alkol, C9-C11 alkol etoksilat, trietanolamin, sodyum tripoli fosfat, sodyum hidroksit, mono etanol amin, trietanol amin, nonil fenol, butil glikol, köpük kesici, boya, sosyum klorür, parfüm,koku ve bitkisel ekstraktlar, oleik asit, hidroksi etil selüloz, alkil glukosit, sodyum perporat tetra hidrat, dibutil eter, polietilen vaks, dodesil dimetil amonyum klorür, benzamkolyum klorür, ortoftalaldehit, gliter aldehit, perasetik asit, hidrojen peroksit, iso propanol amin, triklosan, sitrik asit, gliserin, kokonut dietanol amid, üre, sodyum diklora isosiyanat, benzalkonyumklorür, sodyum karbonat, potasyum hidroksit, amonyak, sanayi tuzu, klor gazı, EDTA, PH düzenleyicileri, antiskalant, boya-renk verici gibi onlarca çeşit kimyasal madde kullanılacaktır. Bunlardan ortaya çıkacak sıvı ve gaz atıkların arıtma sürecinden geçirilmesi gerekmektedir. FAKAT BU PROJEDE HERHANGİ BİR SIVI VEYA GAZ ARITMA TESİSİ YER ALMAMAKTADIR. BU KADAR KİMYASAL MADDENİN KULLANILACAĞI, İHTİSAS ORGANİZE SANAYİ OLDUĞU İDDİA EDİLEN BİR TESİSTE GAZ VE SIVI ARITMA TESİSİ VE SİSTEMLERİ OLMASI KAÇINILMAZDIR.

3. Proje Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Üretim Proseslerine Sahiptir

Projede üretilecek ürünlerin NACE kodları incelendiğinde tehlikeli ve çok tehlikeli üretim süreçlerine sahip olduğu görünmektedir. Bütün ürünlerde tehlikeli olma durumu vardır. Projeden seçilen iki farklı sektörde ortaya çıkan durum şu şekildedir.

Endüstriyel Temizlik Kimyasalları Üretimi

20.41.04-Tehlikeli,

20.42.04-Tehlikeli

20.20.15-Çok Tehlikeli

20.20.12Çok Tehlikeli

20.41.01-Tehlikeli

20.41.06-Tehlikeli

20.53.02-Tehlikeli

20.59.14-Çok Tehlikeli

Medikal ve Kozmetik Ürünleri Üretimi

20.42.01-Tehlikeli

20.42.02-Tehlikeli

20.42.03-Tehlikeli

4. Proje sahası heyelan ile sel ve taşkın riski altındadır

AFAD’a göre; söz konusu parsellerin bazılarının ise heyelan duyarlılığı yüksek zon içerisinde kaldığı belirlenmiştir.

Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü ile Bartın İl Müdürlüğü’ne göre; Zonguldak-Bartın Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı'nda (ÇDP) "Tarım Arazisi", "Orman Alanı", "Mera", Ekolojik Öneme Sahip Alan" ve "Taşkın Alan Dere Yatağı" olarak tanımlı alanda, Bartın ve Bartın Kıyı Kesimi Planlama Alt Bölgesi 1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı'nda "Kentsel Yerleşik Alan", "Mutlak Tarım Arazileri", "Çayır-Mera Alanları", "Orman Alanı" ve "Dere Taşkın Koruma Alanı" olarak tanımlı alanda kaldığı, 167 ada 82 parsel ve 167 ada 40 parsel no.lu taşınmazların Abdipaşa Meri İmar Planı sınırları içerisinde "Taşkın Alanı" "Gelişme Konut Alanı ve Yol Alanı" olarak tanımlanan alanlarda kaldığı,

DSİ’ye göre; taşkın kontrol tesisi tamamlanmış olsa da tesis kapasitesinden daha yüksek bir debi gelmesi, dere yatağının ağaç, rüsubat vb. materyallerde tıkanması, yapılacak olan taşkın kontrol tesislerinin tahrip olması veya yıkılması durumunda söz konusu taşınmazların bulunduğu alanda taşkın riski bulunmaktadır.

İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne göre; proje alanının yarısı (16,4055 hektarlık kısmı) ise
dere yatağının zamanla getirdiği malzemeler ile kaplı olduğu belirlenmiştir.

Ayrıca Orman Bölge Müdürlüğü’nün proje sahasının bir kısmının orman alanına denk gelmesi ve bu sahalara mevzuat gereği izin verilemeyeceği için projeden çıkarılması gerektiği belirtilmiştir.

SONUÇ

1. Yoğun kimyasal madde kullanılacak tesiste hammadde olarak kullanılacak su ve kimyasal madde miktarıyla, üretilecek ürün miktarı arasında 1/100’den 1/900’e varan farklar vardır. Hammadde olarak kullanılan kimyasallar üretilecek ürün miktarından 100 veya 900 kat daha az gösterilerek çevresel etkileri çok az gösterilmeye çalışılmıştır. Böyle bir projenin gerçekte karşılığı yoktur.

2. Yapılmak istenen bu tesis yoğun kimyasal madde kullanımı olan ve havaya, suya, toprağa, yani çevreye zarar verecek bir tesis olduğu halde gaz ve sıvı arıtma sistemine sahip değildir.

3. Üretilecek ürünlerin NACE kodları incelendiğinde ya tehlikeli ya da çok tehlikeli gruba girdikleri görünmüştür. İş ve çevre güvenliği açısından yoğun önlem alınması gereken bu tesiste ve çevresindeki yerleşimlerde yeterli güvenlik aracı ve personeli yoktur. En yakın yerleşim olan Abdipaşa Beldesi’nde yeterli itfaiye ve acil kurtarma araç ve personelinin varlığı sorgulanmalıdır.

4. Devlet kurumlarının vermiş olduğu görüşlere göre; proje sahası heyelanlı bir bölgede yer almakta ve önemli bir kısmı dere yatağındadır. Yani proje sahası riskli bir bölgedir. Yoğun kimyasalların kullanılacağı, tehlikeli ve çok tehlikeli üretim şekillerinin yer alacağı bu tesisin heyelan, sel ve taşkın riskler altında daha da tehlikeler yaratabileceği, Abdipaşa, Kirazlıkköprü Barajı, Bartın il merkezi ve Karadeniz’i tehdit edebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Örneğin; Kirazlıköprü Barajı taşkın önleme, enerji üretimi ve tarımsal sulama amacıyla yapılmıştır. Sulama yapılması planlanan 30.620 dönümlük tarım arazisinde modern borulu sistem ile sulama yapılması planlanarak yapılan bu yatırımların zarar görmesi söz konusudur.

Kocaeli Dilovası’nda kontrolsüz sanayileşmenin bedelini insanlarımızın kanser vakalarıyla, sakat doğumlarla ödediğini, Ergene Nehri’nin, tekstil ve kimya atıkları yüzünden bugün içinde canlı yaşamayan bir zehir kanalı haline geldiğini hepimiz biliyoruz. Kurtköy’deki Bartın Organize Sanayi Bölgesi yıllarca sıvı arıtma sistemi olmadığı için Bartın Irmağı’nı kirletmiş ve özellikle yaz aylarında binlerce balığın ölümüne şahit olunmuştur. Aynı kaderi Bartın Irmağı’na tekrar yaşatmaya kimsenin hakkı yoktur. Bu nedenle bu proje derhal revize edilmeli ve zararlı kimyasallarla yapılacak üretim çeşitleri projeden çıkarılmalı, gaz ve sıvı arıtma tesisleri kurulmalı, yanlış veriler düzeltilmeli, heyelan ve sel tehdidine karşı önlemler alınmalı, bunun için dere yatağı, orman, tarım arazisi işgaline son verilmelidir. Tehlikeli ve çok tehlikeli grubuna giren üretim çeşitleri için iş güvenliği ve acil müdahale önlemleri alınmalıdır.

Bu anlatılanlar göz önüne alınarak Projenin %40’ını teşkil eden Endüstriyel Temizlik Kimyasalları Üretimi, Ev Tipi Temizlik Ürünleri üretimi ve Medikal ve Kozmetik Ürünler üretiminin projeden çıkarılmasını arz ederim. 06.05.2026

Prof. Dr. Erdoğan Atmiş