Bartın Irmağı’nın Yatağıyla Oynanır mı? ​​Bir zamanlar ırmağı başka yere taşımayı düşündük. Peki o proje iptal edildiğinde geride ne kaldı?

Bartın Irmağı’nın Yatağıyla Oynanır mı?

Bir zamanlar ırmağı başka yere taşımayı düşündük. Peki o proje iptal edildiğinde geride ne kaldı?

Bartın’a yukarıdan baktığınızda, şehrin içinden kıvrılarak geçen Bartın Irmağı hemen fark edilir. Yüzyıllardır kentin coğrafyasını şekillendiren bu su yolu, zaman zaman taşkınlarıyla kendisini hatırlattı. Ama bir dönem, ırmağın kendisine ait yatağını değiştirmeyi, şehrin içinden geçen güzergâhını başka bir hatta taşımayı düşündük.

Bugün elimizde bunun ilginç bir izi var.

Haritada beyaz çizgiyle gösterilen güzergâh...

Bir mühendislik projesi olarak ortaya konulan, Bartın Irmağı’nı mevcut yatağından çıkarıp başka bir hatta taşıması düşünülen güzergâh.

Proje hayata geçirilmedi.

Bartın havzasında yapılan baraj yatırımları ve değişen koşullar nedeniyle projeden vazgeçildi.

Ama işin ilginç tarafı şu:

Proje iptal edildi, fakat projenin şehir üzerindeki izi tamamen silinmedi.

Bir çizgi çizmek kolay, suyu yönetmek o kadar kolay değil

Bir haritanın üzerine kalemle yeni bir ırmak yatağı çizmek kolaydır.

Asıl mesele, o çizginin üzerinden milyonlarca metreküp suyu güvenli şekilde geçirmek.

Çünkü akarsu yatağı sadece "suyun aktığı yer" değildir.

Yatağın eğimi vardır.

Kesiti vardır.

Kıyı yapısı vardır.

Tabanı vardır.

Menderesleri vardır.

Yeraltı suyuyla ilişkisi vardır.

Yağış rejimi vardır.

Yukarı havzası vardır.

Ve en önemlisi, taşkın sırasında ne yapacağı vardır.

Dolayısıyla bir ırmağın yatağını değiştirdiğinizde sadece suyun adresini değiştirmezsiniz.

Suyun hızını, enerjisini, taşımış olduğu malzemeyi ve taşkın davranışını da değiştirirsiniz.

Yeni yatağın eğimini yanlış hesaplarsanız su hızlanır.

Hızlanırsa tabanı oyabilir.

Kıyıları aşındırabilir.

Köprü ayaklarını tehdit edebilir.

Aşağı kesimde farklı bir taşkın davranışı oluşturabilir.

Tam tersine suyu gereğinden fazla yavaşlatırsanız bu kez sediment birikimi başlayabilir.

Yatak zaman içerisinde dolabilir.

Taşıma kapasitesi düşebilir.

Ve yıllar önce "güvenli" kabul edilen kanal, bambaşka bir probleme dönüşebilir.

İşte bu nedenle bir akarsuyun yatağını değiştirmek, bir yol güzergâhını değiştirmek gibi değildir.

Bartın'ın en önemli sorusu burada başlıyor

Şimdi gelelim bugüne...

Eski proje iptal edilmiş.

Bartın havzasında barajlar yapılmış.

Taşkın riskini azaltmaya yönelik yeni yatırımlar devreye alınmış.

Mevcut Bartın Irmağı için yeni taşkın sınırları belirlenmiş.

Fakat geçmişteki proje kararlarının etkileri bazı imar planlarında yaşamaya devam ediyor.

İşte benim asıl itirazım burada başlıyor.

Bir proje iptal edilmişse, o projeye göre şekillenen plan kararlarının da yeniden değerlendirilmesi gerekmez mi?

Çünkü ortada artık uygulanmayacak bir proje var.

Ama onun üzerine kurulmuş şehircilik kararları varsa, bunların da yeni gerçekliğe göre güncellenmesi gerekir.

Aksi halde biz bugün olmayan bir ırmağın yatağı üzerinden şehir planlamaya devam etmiş oluruz.

Bu, teknik olduğu kadar ciddi bir şehircilik problemidir.

"Baraj yapıldı, sorun çözüldü" demek de doğru değil

Burada başka bir yanlış anlaşılmaya da dikkat çekmek gerekiyor.

Bartın'a yapılan barajların taşkın riskinin azaltılmasında önemli katkıları olabilir.

Elbette bu yatırımlar önemlidir.

Fakat hiçbir baraj, "artık Bartın'ı su basmaz" anlamına gelmez.

Çünkü taşkın yalnızca barajdan ibaret değildir.

Bir gecede olağanüstü yağış düşebilir.

Yan derelerden su gelebilir.

Şehir içerisindeki yağmur suyu sistemi yetersiz kalabilir.

Irmak yatağında zaman içerisinde daralmalar meydana gelebilir.

Köprü ve menfezlerde hidrolik kapasite sorunu ortaya çıkabilir.

Mansap koşulları değişebilir.

Deniz seviyesi etkili olabilir.

İklim değişikliğiyle birlikte ekstrem yağışların karakteri değişebilir.

Dolayısıyla bugün yapılması gereken şey, "baraj yapıldı, eski taşkın sınırını artık unutalım" demek değildir.

Yeni verilerle yeni bir hesap yapmaktır.

Peki eski taşkın sınırı ne olacak?

Bence Bartın'ın önündeki en önemli meselelerden biri bu.

Bir tarafta eski proje nedeniyle oluşmuş plan kararları...

Diğer tarafta projenin iptal edilmesi...

Bir tarafta mevcut Bartın Irmağı...

Diğer tarafta yeniden belirlenen taşkın sınırları...

Ve bütün bunların ortasında vatandaş.

Vatandaşın kafasındaki soru çok basit:

"Benim arsam neden hâlâ eski taşkın sınırına göre değerlendiriliyor?"

Ya da tam tersi:

"Bugün yeni taşkın sınırı belirlendiyse, bunun gereği neden imar planlarına tam olarak yansımıyor?"

Bu soruların cevabı siyasi açıklamalarla değil, teknik raporlarla verilmelidir.

Şehrin yeni bir "taşkın hafızasına" ihtiyacı var

Bence Bartın'da artık yapılması gereken çok açık.

Eski proje masaya yeniden yatırılmalı.

Ama "yapalım mı, yapmayalım mı?" diye değil.

Neden yapıldı?

Hangi mühendislik hesabına dayanıyordu?

Neden vazgeçildi?

Barajlardan sonra ne değişti?

Bugünkü taşkın debileri nedir?

Mevcut ırmak yatağının kapasitesi nedir?

Eski güzergâhın taşkın açısından bugün herhangi bir işlevi var mı?

Mevcut ve eski taşkın sınırları arasındaki fark neden oluştu?

Bütün bu soruların cevapları tek bir çalışma içerisinde ortaya konulmalı.

Ve sonuçları da kamuoyuyla paylaşılmalı.

Çünkü su, imar planına göre akmaz

Burada biraz sert konuşmak gerekiyor.

İmar planı değiştirilebilir.

Parsel değiştirilebilir.

Yol değiştirilebilir.

Bina yıkılabilir.

Köprü yeniden yapılabilir.

Ama suyun fiziği değiştirilemez.

Bir ırmağın yatağını görmezden gelerek hazırlanan hiçbir plan, uzun vadede başarılı olamaz.

Bugün güvenli görünen bir alan, yarın olağanüstü bir yağışta suyun doğal hareket alanına dönüşebilir.

İşte mühendislik tam da burada devreye girer.

Mühendisliğin görevi doğaya "sen buradan akacaksın" demek değil;

doğanın nasıl davranacağını doğru hesaplayıp şehri buna göre tasarlamaktır.

Bartın'ın ihtiyacı yeni bir tartışma değil, yeni bir hesap

Ben eski projenin kesinlikle doğru olduğunu da, kesinlikle yanlış olduğunu da söylemiyorum.

Bunu söylemek benim işim değil.

Bunu söyleyecek olan; hidroloji, hidrolik, geoteknik ve şehircilik alanlarında yapılacak bilimsel çalışmalardır.

Ama şunu söylemek mümkün:

Yıllar önce hazırlanmış bir proje, iptal edilmiş olsa bile şehir üzerindeki etkileri kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Eğer o projeye göre imar kararları üretildiyse bunların yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Eğer mevcut taşkın sınırları değiştiyse bunun imar planlarına nasıl yansıtılacağı açıkça ortaya konulmalıdır.

Ve eğer Bartın Irmağı'nın geleceği konusunda yeni bir bilimsel veri seti oluştuysa, şehir bütün kararlarını bu yeni verilere göre güncellemelidir.

Çünkü mesele yalnızca bugün yapılan binalar değildir.

Mesele, 30-50 yıl sonra Bartın'ın nasıl bir şehir olacağıdır.

Son söz

Haritadaki beyaz çizgiye tekrar bakın.

Bir zamanlar ırmağın oradan akması planlanmış.

Bugün akmıyor.

Proje iptal edilmiş.

Ama çizgi hâlâ hafızamızda.

Belki de artık o çizginin ne anlama geldiğini yeniden konuşmanın zamanı geldi.

Çünkü bir şehri büyütmek, her boş alanı yapılaşmaya açmak değildir.

Bir şehri büyütmek;

suyun yolunu, toprağın yapısını, doğanın sınırlarını ve geleceğin risklerini hesaplayarak büyütmektir.

Bartın Irmağı bize geçmişte defalarca bir şey söyledi:

"Benim yatağımı unutmayın."

Şimdi görev bizim.

Irmağın nereden akacağını değil,

Bartın'ın suyla nasıl yaşayacağını doğru planlamak.

Çünkü suyun hafızası vardır.

Ve o hafıza, imar planlarından çok daha güçlüdür.